< Terug

Participatie gehandicapten is attitudekwestie

Auteur: Esther Wouters

Stichting Special Arts, die kunstbeoefening door mensen met een beperking stimuleert, won de Kunstfactorprijs 2010. Directeur Klaaske de Vos ziet dit als een bevestiging dat de koerswijziging die de stichting drie jaar geleden inzette, de juiste is. ‘Dit is waardering met een uitroepteken.’

In 2008 trad De Vos aan als directeur bij Stichting Special Arts, die toen 25 jaar bestond. De inzet was kleinschalig, gericht op beeldende kunst. Het bestuur besloot de koers te wijzigen en zich te richten op alle kunsten. Daar werd door aanbieders van podiumkunsten in de zorg vaak om gevraagd. De Vos voegde daaraan toe: focus op kunstparticipatie in plaats van je alleen te richten op kunstenaarschap.

‘Er is te weinig kunstparticipatie onder gehandicapten. Dat komt onder meer doordat scholen die leerlingen met een beperking hebben, zich vooral richten op de intellectuele vaardigheden. Daar proberen ze het maximale van te maken’, zegt Klaaske de Vos. ‘Veel gehandicapten, met name mensen met een verstandelijke beperking, zullen geen betaald werk gaan doen, en misschien ook geen gezin hebben. Werk en gezin, dat is precies waarmee mensen zonder een beperking hun leven zin geven.’

Volgens De Vos is het daarom essentieel dat gehandicapten de kans krijgen dat op een andere manier te doen. ‘Door kunst te beoefenen hebben zij de kans hun tijd nuttig en zinvol te besteden. Zij kunnen daarmee ervaringen verwerken, zich ontwikkelen, naar buiten treden en waardering krijgen.’

‘Toen ik begon heb ik mijn ambitie hoog ingezet, misschien soms iets te hoog. In dit werk komt alles samen wat ik heb geleerd en meegemaakt, ik wil er als laatste baan echt iets moois van maken. Special Arts was drie jaar geleden goed bekend bij de zorginstellingen, maar niet bij de instellingen voor kunst en cultuur.’

Dat moest snel veranderen en daarin is Special Arts geslaagd, aldus De Vos. Het thema cultuurparticipatie door gehandicapten staat nu op de agenda’s van de kunstorganisaties. Zorginstellingen zijn zich bewust van het belang van samenwerking met kunstinstellingen en omgekeerd. ‘De tijdgeest werkt mee. Het overheidsbeleid voor mensen met een handicap richt zich op participatie, vooral in wonen en werken. Het beleid van Plasterk draaide ook om participatie in vrijetijdsbesteding. In de sportsector lukt dat goed, zie de Paralympics. De kunstwereld is nog wat elitair, maar ook daar zit beweging in.’

Special Arts bouwde een netwerk op van zeshonderd aanbieders van kunstactiviteiten voor gehandicapten en dat aantal groeit elke dag. Daarnaast heeft de stichting nu een ruime, lichte galerie waarin de kunst tot zijn recht komt, en een goedlopende kunstuitleen.

De financiering is moeizaam. ‘Het is roeien met korte riemen. De exploitatie, wij noemen dat ‘het huis en de mensen’, willen we financieren van de kunstuitleen. En daar voelen we de crisis. We verhuren kunst aan grote bedrijven, maar die hebben het moeilijk en bezuinigen als eerste daarop. Voor projecten worden we vaak gefinancierd door verschillende fondsen. En ook die hebben minder geld in de knip, merken we.’

Omdat structurele subsidie ontbreekt, is Special Arts afhankelijk van fondsgelden. Het doen van aanvragen slokt zeker 0,5 van de beschikbare fte op. De Vos: ‘We willen wel structurele subsidie, maar zitten tussen de kunst en de zorg in. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport verwijst ons naar het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en omgekeerd. Maar we hebben contact met het Fonds voor Cultuurparticipatie, ik heb goede hoop dat daar iets uit komt.’

De kunstinstellingen hebben de doelgroep in het vizier, maar er is nog wel een mentale omslag nodig om de kunstparticipatie van gehandicapten echt hoger te krijgen, stelt De Vos. Sommige docenten betwijfelen dat mensen met een beperking voldoende kunnen om een bepaald niveau te bereiken. ‘Onder docenten is er soms weerstand, en angst voor het onbekende. En ze vragen zich af ‘durf ik dit, kan ik het, wil ik het. Gaan die mensen geen rare dingen doen in mijn les, kan ik daar wel mee omgaan.’

Het zijn terechte vragen. Klaaske de Vos denkt dat kunstinstellingen de docenten hierin kunnen coachen. ‘Kunstinstellingen kunnen andere organisaties opzoeken die ervaring ermee hebben, zoals het Koorenhuis in Den Haag, waar Erik Schulp muziekles geeft aan gehandicapten. En als docent vooral degenen benaderen die het leuk vinden en de uitdaging willen aangaan. Het is een kwestie van attitude. Begeleiding van de docenten is belangrijker dan veel kennis van de handicap.’

Voor de toekomst wil Klaaske de Vos dat Special Arts zich verder ontwikkelt als kenniscentrum, doorgeefluik en netwerkorganisatie. ‘Wat ik ook zou willen is dat de serieuze podia van de kunst deze doelgroep in beeld krijgen, en de kwaliteit daarvan. Niet per se het Stedelijk Museum of de Stadsschouwburg, maar middelgrote en kleinere podia. En verder zal Special Arts pas overbodig zijn als mensen met een handicap in kunst participeren op school, in de muziekschool, op de tekencursus. Als er aandacht is voor hun talentontwikkeling, bijvoorbeeld in een speciale kunstacademie.’ De Vos vraagt zich wel hardop af of dit perspectief wel zo realistisch is. ‘Een intermediair als Special Arts zal altijd nodig blijven. Het syndroom van Down is geen verkoudheidje dat weer overgaat.’


Special Award
Special Arts organiseert dit jaar de Special Award, een wedstrijd beeldende kunst voor kunstenaars met een handicap in de leeftijd van 18 tot 40 jaar. De Award staat open voor mensen met alle handicaps, verstandelijk, psychisch en fysiek. De winnaar ontvangt een stimuleringsprijs en met werk van de genomineerden wordt een tentoonstelling georganiseerd. Het thema van de Award is Bewaren voor later. Dit thema kan geheel naar eigen inzicht worden uitgewerkt. Zie ook www.specialarts.nl

Stichting Special Arts is een landelijke organisatie die kunstbeoefening door mensen met een beperking stimuleert. Hun kunstwerken brengt de stichting onder de aandacht van een breed publiek. Special Arts exploiteert een kunstuitleen, geeft een tijdschrift uit, verspreidt nieuwsbrieven, laat onderzoek doen, organiseert exposities en manifestaties, ondersteunt kunstinstellingen en brengt deze in contact met zorginstellingen en vice versa en fungeert als kenniscentrum. De stichting heeft drie betaalde krachten in dienst, daarnaast zijn veertig vrijwilligers actief.